13 So sánh chế độ tổng thống với chế độ đại nghị mới nhất

Nguồn: Joseph W. Robbins, “Presidentialism versus Parliamentalism”, in John T. Ishiyama and Marijke Breuning (eds), 21st Century Political Science: A Reference Handbook, (Thousand Oaks, CA: SAGE Publications, 2011), pp. 177- 185.

Biên dịch và Hiệu đính: Vũ Thị Hương Giang

Liệu một đất nước áp dụng chế độ tổng thống hay chế độ đại nghị là khác biệt vô cùng có ý nghĩa. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng các hệ thống tổng thống mang lại nhiều chính sách thương mại cởi mở hơn và những chi tiêu đặc thù lớn hơn (ví dụ ngân sách giao thông, trợ cấp nông nghiệp, v.v…) và phù hợp hơn với việc đại diện cho toàn bộ cử tri (Cheibub, 2006; Evans, 2004; Keech & Pak, 1995; Shugart & Carey, 1992). Ngoài ra, và có lẽ còn quan trọng hơn, các nhà nghiên cứu cho rằng rằng các chế độ tổng thống có nguy cơ gặp xung đột nhiều hơn và, trong một số trường hợp, dễ dẫn đến sụp đổ dân chủ (Linz, 1990a, 1994). Những công trình gần đây còn đi xa hơn thế nhằm giúp chúng ta hiểu được những khác biệt tinh tế giữa các loại hình chế độ. Cuốn sách (năm 2009) của Margit Tavits xem xét liệu các tổng thống được bầu cử trực tiếp trong các abcxyz nghị viện có dẫn đến nhiều chia rẽ chính trị hơn không, có sản sinh ra sự thờ ơ bao phủ giới cử tri không, và các xung đột liên abcxyz có thường xuyên hơn không. Tương tự, đã có nhiều bài viết về lợi ích của abcxyz đại nghị vì chúng được coi là khác biệt cơ bản so với (các lợi ích của) hệ thống tổng thống. Cụ thể, abcxyz đại nghị được cho là có chi tiêu hàng hóa công nhiều hơn (ví dụ như giáo dục, y tế, và lương hưu) và hiệu quả, bền vững hơn các loại chế độ khác. Do đó, cần phải nhấn mạnh những khác biệt giữa các chế độ ấy bằng cách tập trung vào cách thức bầu cử ra đơn vị hành pháp và lập pháp chính, cách hai nhánh này tương tác với nhau, và cách hình thành abcxyz. Khi chúng ta có thể phân biệt rõ ràng các loại abcxyz khác nhau, chúng ta mới có thể xác định tốt hơn sự liên quan nhằm hiểu những chủ đề như hoạch định chính sách, đại diện và tồn vong của nền dân chủ.

Bạn đang đọc: So sánh chế độ tổng thống với chế độ đại nghị

Sau khi chương này miêu tả những tác nhân chủ chốt của những mạng lưới hệ thống tổng thống và đại nghị, nó sẽ tranh luận những yếu tố đơn cử của mỗi mạng lưới hệ thống. Hơn nữa, chương này cũng xem xét sự ngày càng tăng gần đây của những chính sách lai hoặc hỗn hợp có tiềm ẩn những tác nhân của cả mạng lưới hệ thống đại nghị lẫn tổng thống. Các nhà khoa học chính trị từ lâu đã tranh luận những nguy hại tiềm tàng hoặc “ tai hại của mạng lưới hệ thống tổng thống ” ( Linz, 1990 a ), và cuộc tranh luận này sẽ được tóm tắt trong phần cuối của chương. Cuối cùng, chương này cũng phác họa những tác động ảnh hưởng chủ trương của mỗi loại chính sách .

Lý thuyết: Xác định các thành tố chính của chế độ tổng thống

Khi nghĩ về những chính sách tổng thống, Hoa Kỳ hay Nam Mỹ thường hiện lên trong trí óc tất cả chúng ta vì họ là quê nhà của phần đông những chính sách tổng thống hiện đang quản lý và vận hành. Nhưng đúng chuẩn thì điều gì nằm trong một nhà nước tổng thống ? Về cơ bản, những chính sách tổng thống là những chính sách mà có một chính trị gia được bầu duy nhất làm đại diện thay mặt cho cả nước và nhiệm kỳ của người đó không nhờ vào vào sự ủng hộ của nhánh lập pháp. Cũng có những nhà nước như Đức, Hungary và Ấn Độ có tổng thống nhưng chỉ huy của họ là những bên tham gia tương đối nhỏ trong hoạch định chủ trương. Ở đây, sự sống sót của một tổng thống không nhất thiết có nghĩa đó là một nhà nước tổng thống ; thật ra, những chính sách Đức, Hungary và Ấn Độ thường không được coi là chính sách tổng thống thực thụ. Như vậy, rõ ràng là có những biến thể hầu hết trong chính sách tổng thống vì không phải toàn bộ tổng thống đều chiếm hữu những quyền lực tối cao vừa đề cập. Trên trong thực tiễn, tổng thống hoàn toàn có thể nắm trong tay bất kể hỗn hợp nào của những công cụ sau : quyền chỉ định, trấn áp cuộc họp nội các, quyền phủ quyết, quyền phủ quyết những yếu tố thuộc ngành dọc, quyền [ trong trường hợp-ND ] khẩn cấp, trấn áp chủ trương đối ngoại, quyền so với việc xây dựng abcxyz nước nhà, và quyền giải tán cơ quan hành pháp. Ngoài list những quyền lực tối cao trên của tổng thống, còn có một cách khác để bàn luận hoặc phân loại những mạng lưới hệ thống đó. Nói như vậy nhưng có lẽ rằng sẽ có ích hơn khi tập trung chuyên sâu vào bốn đặc thù chính của những chính sách tổng thống để hoàn toàn có thể sử dụng nhằm mục đích phân biệt những loại chính quyền sở tại hành pháp .

Trong cuốn sách ấn tượng của Matthew Shugart và John Carey (1992) – Tổng thống và Nghị viện  (Presidents and Assemblies) – các tác giả nói về mối quan hệ giữa loại hình chế độ và chế độ bầu cử, và những hàm ý trong đó về cách thức hai khái niệm này tương tác với nhau. Ngoài thảo luận này, Shugart và Carey tập trung vào một số các đặc điểm chính có thể giúp người nghiên cứu phân loại abcxyz thành loại tổng thống, đại nghị hoặc hỗn hợp. Đặc biệt, họ lập luận rằng có sự đánh đổi cố hữu giữa các abcxyz tổng thống và đại nghị: abcxyz tổng thống có khuynh hướng hiệu quả hơn nhưng lại không có tính đại diện cao như chế độ đại nghị. Trong trường hợp này, tính hiệu quả chỉ khả năng của cử tri trong việc xác định trước cơ cấu abcxyz. Điều đó có nghĩa là, một hệ thống tổng thống hiệu quả ở chỗ cử tri có thể xác định ai sẽ là tổng thống, hoặc ai sẽ dẫn dắt abcxyz, trước khi đi bỏ lá phiếu cuối cùng. Trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2008, các cử tri đã biết rằng hoặc Thượng nghị sĩ John McCain hoặc Barack Obama sẽ là tổng thống thứ 44 của Hoa Kỳ. Ngược lại, hệ thống đại nghị không hiệu quả như vậy vì cơ cấu abcxyz cuối cùng phụ thuộc vào các kết quả bầu cử cuối cùng và tùy thuộc vào cuộc đấu đá chính trị đi kèm với việc hình thành liên minh abcxyz. Mặt khác, sự đại diện hoặc tính đại diện lại nói về việc dân số được đại diện bao nhiêu trong abcxyz cầm quyền. Mặc dù trên lý thuyết, các tổng thống có thể đại diện cho toàn bộ dân chúng, nhưng chắc chắn đây không phải là điều hiển nhiên. Ví dụ thường được trích dẫn về chiến thắng bầu cử năm 1970 ở Chile của Salvador Allende, với tỷ lệ chỉ hơn 30% phiếu phổ thông, luôn là lời nhắc nhở chúng ta rằng các tổng thống hiếm khi đại diện cho toàn bộ dân chúng. Hơn nữa, trong các chế độ đại nghị, có thể dễ dàng đạt được sự đại diện của toàn bộ dân chúng hơn thông qua các abcxyz liên minh chứ không phải là qua một vị lãnh đạo duy nhất như trong chế độ tổng thống. Do đó, các chế độ đại nghị thường mang tính đại diện cao hơn nhưng lại thường kém hiệu quả hơn so với các chế độ tổng thống.

Ngoài sự phân định này, Shugart và Carey ( 1992 ) cho rằng toàn bộ những mạng lưới hệ thống tổng thống còn có chung những yếu tố thiết yếu khác. Đầu tiên, họ nói rằng sự phân loại quyền lực tối cao giữa những nhánh của cơ quan abcxyz là thiết yếu. Với những ai điều tra và nghiên cứu chính trị học Mỹ, khái niệm này được biết đến nhiều. Sự phân loại quyền lực tối cao nói về việc phân loại rõ ràng về nghĩa vụ và trách nhiệm mà phần đông là nhánh hành pháp quản trị lao lý, nhánh lập pháp viết luật và nhánh tư pháp lý giải hoặc xem xét tính hợp hiến của những luật. Tuy nhiên, trong cơ quan abcxyz đại nghị thường thiếu vắng sự phân loại quyền lực tối cao như vậy do tại những nhánh lập pháp và hành pháp thường được trộn lẫn vào nhau .
Thứ hai, Shugart và Carey ( 1992 ) quan tâm rằng tổng thống được bầu trực tiếp trải qua một kiểu bỏ phiếu toàn nước. Việc họ lên nắm chính quyền sở tại không phụ thuộc vào vào sự ủng hộ của nghị viện mà họ được cả nước bầu lên. Tất nhiên, cả điều này cũng xảy ra trải qua những chính sách khác nhau. Một số vương quốc dùng mạng lưới hệ thống bầu cử hầu hết phiếu đơn thuần ( simple majority ), trong đó người thắng chỉ cần đạt được số phiếu đại trà phổ thông nhiều nhất so với những ứng viên khác. Trong khi đó, những nước như Pháp lại dùng quy mô được kiểm soát và điều chỉnh đôi chút, tức là người thắng phải giành được hơn 50 % số phiếu trên toàn nước. Trong những cuộc bầu cử mà không ai rõ ràng chiếm hầu hết phiếu ( tức không ai chiếm quá 50 % tổng số phiếu – NBT ) thì hai ứng viên đạt nhiều phiếu nhất sẽ cạnh tranh đối đầu với nhau trong một lần bỏ phiếu lại thứ hai. Một cách tiếp cận khác là sử dụng chính sách gián tiếp để bầu cử tổng thống mà ví dụ tốt nhất là những thể loại đại cử tri đoàn ( electoral college ). Mặc dù không phải là nước duy nhất dùng công cụ này nhưng Hoa Kỳ có lẽ rằng là nước nổi tiếng nhất khi dùng chính sách phức tạp này. Trong trường hợp Hoa Kỳ, cả đảng Cộng hòa và Dân chủ đều chọn một list cử tri trong thời điểm tạm thời cho mỗi bang tương tự với số lượng hạ nghị sĩ và thượng nghị sĩ của bang đó. Ứng cử viên tổng thống nào thắng hầu hết phiếu đại trà phổ thông của một bang sẽ nhận được số phiếu ủng hộ của đại cử tri đoàn của bang đó. Sau đó người ta đếm những lá phiếu đại cử tri của mỗi ứng viên, và ứng viên nào chiếm đa phần phiếu đại cử tri ( ví dụ 270 ) thì được công bố là người thắng lợi .
Thứ ba, tổng thống Giao hàng những nhiệm kỳ cố định và thắt chặt mà không phụ thuộc vào vào sự ủng hộ hay tin tưởng của cơ quan lập pháp. Trong hầu hết những trường hợp, tổng thống ship hàng nhiệm kỳ 4 hoặc 5 năm, và vào cuối nhiệm kỳ, tổng thống phải từ nhiệm hoặc ra ứng cử lại. Nói cách khác, tổng thống không được giữ ghế vô hạn định, còn ( về mặt kim chỉ nan ) thủ tướng trong một vài abcxyz nước nhà đại nghị hoàn toàn có thể làm điều đó. Tuy vậy, cần chú ý quan tâm là có một số ít lao lý cho trường hợp một quan chức phạm phải sai lầm đáng tiếc quá xa. Ví dụ, sau xì-căng-đan Bill Clinton-Monica Lewinsky những năm 1990, Quốc hội Hoa Kỳ đã luận tội tổng thống mặc dầu không truất quyền ông. Tương tự, trong thời Đệ Nhất Cộng hòa Nga, cơ quan lập pháp Nga đã tìm cách buộc tội Boris Yeltsin vì những chủ trương kinh tế tài chính thảm họa của ông, cuộc Chiến tranh Chechnya lần thứ nhất, và hàng loạt những tai ương khác. Bởi thế trong hầu hết những trường hợp, có những chính sách nhằm mục đích truất quyền một vị tổng thống tồi, nhưng trong trường hợp thông thường, phần đông những nhiệm kỳ của tổng thống sẽ chấm hết sau 4 hoặc 5 năm. Và không như chính sách đại nghị, nhiệm kỳ của tổng thống không chịu sự phê chuẩn của cơ quan lập pháp. Trong những cơ quan abcxyz đại nghị, một thủ tướng hoàn toàn có thể được nhu yếu, hoặc bị buộc phải từ nhiệm nếu ông ta hoặc bà ta đánh mất tin tưởng hoặc ủng hộ từ những đối tác chiến lược lập pháp của mình. Ngược lại, một tổng thống hoàn toàn có thể luôn luôn sự không tương đồng với những nhà lập pháp mà không khiến sự sống sót chính trị của mình lâm nguy. Do đó, một chính sách tổng thống có đặc trưng là nhiệm kỳ cố định và thắt chặt mà không phụ thuộc vào vào sự ủng hộ từ phía lập pháp. Thiết kế này khá thông dụng vì nhiều nguyên do, nhưng không phải là không bị chỉ trích. Tuy vậy, những chủ đề ấy sẽ được lý giải sau trong chương này .
Tổng thống duy trì quyền hình thành nội những của chính họ là thành tố thứ tư của cơ cấu tổ chức tổng thống. Có quyền chỉ định những thành viên nội những là một công cụ quan trọng trong tay tổng thống, và người ta kỳ vọng điều này hoàn toàn có thể giúp tổng thống theo đuổi và triển khai xong những lời hứa trong chiến dịch hoạt động tranh cử của mình. Nếu không có quyền này, tổng thống hoàn toàn có thể phải dùng tới giải pháp thương lượng chính trị với những đối thủ cạnh tranh để sắp xếp những vị trí. Trong ngữ cảnh này, những chỉ định của tổng thống hoàn toàn có thể bị trì hoãn vì giằng co chính trị giữa những đảng hoặc những ứng viên. Những vấn đề đó hoàn toàn có thể là trở ngại so với năng lực triển khai trách nhiệm của tổng thống, và một thất bại như vậy hoàn toàn có thể dẫn đến những ảnh hưởng tác động ngược về kinh tế tài chính, xã hội hay chính trị. Suy cho cùng, nếu một vị tổng thống phải vật lộn mới chỉ định được những abcxyz liên nghành quốc phòng, giáo dục hay kinh tế tài chính thì rất hoàn toàn có thể là năng lực triển khai những đổi khác trong chủ trương quốc phòng, giáo dục hay kinh tế tài chính của những cơ quan này sẽ bị suy yếu. Quyền này đặc biệt quan trọng khác dưới những chính sách đại nghị, nơi mà việc chỉ định nội các thiên về nỗ lực hợp tác hơn .
Thành tố chính sau cuối trong những chính sách tổng thống tương quan tới quyền lập pháp của cơ quan hành pháp. Ở một số ít vương quốc, tổng thống hầu hết không có quyền làm luật. Ví dụ, tổng thống Hoa Kỳ có 1 số ít công cụ để lách qua thẩm quyền làm chủ trương ( hay làm luật ) của Quốc hội. Ông ta hoàn toàn có thể phát hành những nghị định hành pháp và hiệp ước hành pháp mà hoàn toàn có thể, nhưng không phải khi nào, cũng có khối lượng tựa như như những luật đạo của Quốc hội. Tuy nhiên, ở 1 số ít vương quốc, thẩm quyền làm luật của tổng thống ngang ngửa với thẩm quyền của cơ quan lập pháp. Kết quả là một vài thẩm quyền lập pháp và / hoặc quyền tự trị hoàn toàn có thể bị một cơ quan hành pháp nhiều tham vọng chiếm đoạt. Một ví dụ là những tổng thống của Nga và Ukraina, nơi những tổng thống nắm quyền lực tối cao đáng kể ( Protsyk, 2004 ). Ngược lại, cơ quan hành pháp của Pháp lại khá độc lạ vì một thực tiễn được công nhận là sống chung ( cohabitation ). Trong quy trình sống chung, khi cơ quan hành pháp và lập pháp do những đảng phái chính trị khác nhau trấn áp, tổng thống thường được cho phép thủ tướng chỉ huy abcxyz nước nhà. Kịch bản này cũng hoàn toàn có thể gồm có quyền phủ quyết của tổng thống, trải qua đó cơ quan hành pháp hoàn toàn có thể ngăn ngừa việc trải qua những dự luật .

Những điểm hấp dẫn và hàm ý của chế độ tổng thống

Trước khi nói đến những nguy hại tiềm ẩn của cách quản trị theo mạng lưới hệ thống tổng thống, cần phải xác lập những tác nhân tích cực của mạng lưới hệ thống đó. Ở góc nhìn này, những ai nghiên cứu và điều tra những thể loại chính sách đều nhấn mạnh vấn đề ba góc nhìn cơ bản của những nhà nước tổng thống giúp tất cả chúng ta hiểu được sức mê hoặc của nó với những chính trị gia trên toàn quốc tế. Ba sức hút này gồm tính hiệu suất cao trong hiệu quả chính trị và quản trị, tính đại diện thay mặt cho hàng loạt dân chúng, và đặc thù trấn áp và cân đối đặc trưng ( hay kiềm chế và đối trọng ) trong những abcxyz nước nhà đó .
Như đã nói ở trước, tính hiệu suất cao là góc nhìn mê hoặc của hầu hết những mạng lưới hệ thống tổng thống chính bới thông tin được chuyển tới những cử tri. Đặc biệt, tính hiệu suất cao có nghĩa là những cử tri biết trước khi đi bỏ phiếu là cơ quan abcxyz mới sẽ trông như thế nào. Điều đấy không có nghĩa là tác dụng được sắp xếp trước mà hầu hết là biết được những ngữ cảnh có năng lực xảy ra nhiều nhất. Tính hiệu suất cao này được cho phép cử tri có vô vàn thông tin khi họ quyết định hành động ủng hộ ứng viên nào. Họ cũng biết rằng, nếu được bầu, ứng viên của họ phải theo đuổi những chủ trương mà nhóm cử tri của ông ta hay bà ta ủng hộ mà không gặp nhiều trở ngại hay hạn chế. Các mạng lưới hệ thống đại nghị lại khác hẳn. Trong một số ít trường hợp, ngữ cảnh đã miêu tả ở trên hoàn toàn có thể, và thật sự, xảy ra trong chính sách đại nghị. Nhưng thông dụng hơn là việc hình thành cơ quan abcxyz liên minh. Trong trường hợp đó, hai hoặc nhiều đảng hơn hợp lại thành một liên minh. Do đó, yên cầu và kỳ vọng của mỗi đảng được nhào nặn trong quy trình thực thi việc hình thành liên minh. Bởi vậy, nếu một cử tri ủng hộ một đảng bảo thủ, thì những chủ trương được ưa thích của cử tri ấy hoàn toàn có thể không thành hiện thực vì những đảng phải thỏa hiệp những vị trí của họ với nhau để hoàn toàn có thể tham gia liên minh cầm quyền. Hơn nữa, một quan chức được bầu lên duy nhất ( ví dụ : tổng thống ) hoàn toàn có thể khiến những cử tri dễ quy nghĩa vụ và trách nhiệm hơn cho những quan chức cơ quan abcxyz. Đôi khi, những tổng thống hoàn toàn có thể bị đổ tội nếu phát sinh những yếu tố kinh tế tài chính, nhưng thường thì dễ trừng phạt một quan chức hơn là cả cỗ máy lập pháp nếu để xảy ra những chủ trương kinh tế tài chính mờ nhạt. Vì vậy, tính hiệu suất cao rõ thấy hơn ở mạng lưới hệ thống tổng thống so với mạng lưới hệ thống đại nghị .
Đóng góp tích cực thứ hai của những chính sách tổng thống là tính đại diện thay mặt của một quan chức được bầu. Trong mạng lưới hệ thống đại nghị, với nhiều đảng chính trị, thường thì mỗi đảng chỉ đại diện thay mặt cho những ai ủng hộ họ. Với những cử tri bảo thủ, điều đó có nghĩa là nhu yếu của họ sẽ bị ngó lơ nếu người thắng lợi hầu hết là một đảng tự do đang muốn đại diện thay mặt ( hoặc trao thưởng ) cho những ai ủng hộ họ. Khả năng đó còn trở nên phức tạp hơn nhiều nếu tất cả chúng ta xem xét một vương quốc có vài đảng chính trị. Tuy nhiên, những người ủng hộ abcxyz nước nhà tổng thống cho rằng ngữ cảnh này ít có năng lực xảy ra hơn trong một vương quốc theo chính sách tổng thống. Họ cho rằng những tổng thống đại diện thay mặt cho cả nước và do đó chịu nghĩa vụ và trách nhiệm với toàn thể cử tri chứ không phải chỉ có một nhóm dân số. Năm 2000, khi George W. Bush được công bố là tổng thống Hoa Kỳ, và mặc kệ thắng lợi sát sao của mình, ông đã nói rằng ông sẽ đại diện thay mặt cho toàn thể quốc gia chứ không chỉ cho những người ủng hộ mình. Và 8 năm sau, Barack Obama đưa ra lời cam kết tương tự như khi đắc cử tổng thống. Theo đó, tối thiểu về triết lý thì một quan chức duy nhất được bầu hoàn toàn có thể có vị trí tốt hơn nhằm mục đích đại diện thay mặt cả nước so với năng lực hoàn toàn có thể xảy ra ở những cơ quan abcxyz đại nghị. Liệu điều này có xảy ra hay không đương nhiên là còn phải bàn luận .

Các hệ thống tổng thống cũng có thể được ưa thích hơn so với các chế độ nghị viện vì một hệ thống tổng thống cân bằng sự đại diện với một nhánh khác của abcxyz. Sắp xếp này tạo ra nhiều cách khác nhau để công dân ảnh hưởng lên abcxyz của họ. Nếu việc vận động hành lang tổng thống tỏ ra không hiệu quả thì một công dân có quan ngại có thể chuyển hướng chú ý của anh ta hay cô ta tới cơ quan lập pháp. Do đó, những quốc gia có tổng thống được bầu theo phổ thông đầu phiếu có thể cân bằng hoặc phân phối quyền lực qua các nhánh khác nhau của abcxyz. Sự phân chia về thể chế này cũng có thể ngăn cản một nhánh trở nên quá mạnh mà vì thế có thể chà đạp lên các lợi ý thiểu số khác. Bởi vậy, người dân thuộc mọi nền tảng ý thức hệ khác nhau đều có thể có ít nhiều tiếng nói trong hoạch định chính sách chừng nào vẫn còn nhiều chủ thể hoặc thể chế chính trị có quyền lực theo cách nào đó. Bởi vì các đơn vị bầu cử được đại diện bởi ít nhất hai thể chế khác nhau (ví dụ trong trường hợp này là hành pháp và lập pháp) nên các hệ thống tổng thống có thể thúc đẩy ổn định dân chủ bằng cách cho cử tri nhiều cơ hội hơn để ảnh hưởng lên quá trình hoạch định chính sách.

Xem thêm: Hướng dẫn cách giải Rubik tam giác (Pyraminx) cho người mới

Lý thuyết: Xác định các thành tố chính của các chế độ đại nghị

Mặc dù các hệ thống tổng thống phổ biến ở bán cầu Tây nhưng đó không phải là lựa chọn duy nhất với các abcxyz. Trên thực tế, các hệ thống tổng thống lại thuộc phía thiểu số khi tính đến các loại chế độ có trên toàn thế giới. Các hệ thống đại nghị thật ra vượt xa số lượng các quốc gia theo chế độ tổng thống khi chúng ta nhìn lại cộng đồng toàn cầu. Với nhiều người nghiên cứu chính trị Hoa Kỳ, các hệ thống đại nghị vẫn là một khái niệm xa lạ, và những vận hành bên trong các chế độ này cũng không kém phần khó hiểu. Do vậy, cần phải thảo luận những đặc điểm mang tính đặc thù và vận hành của các abcxyz nghị viện trước khi trình bày những sức hút của chế độ đại nghị và thảo luận một loại hình abcxyz đang nổi lên, thường được gọi là các chế độ lai (hybrid regimes).

Thường được gọi tên là mô hình Westminter theo tên gọi abcxyz Anh quốc, các hệ thống nghị viện khác với các quốc gia theo chế độ tổng thống ở một vài khía cạnh. Một trong các đặc trưng của hệ thống nghị viện là sự trộn lẫn của các nhánh hành pháp và lập pháp. Khi trong chế độ tổng thống, nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu abcxyz được gộp vào một người thì các chế độ đại nghị thường tách biệt hai vai trò này. Ngoài ra, các hệ thống tổng thống thường phân chia quyền lực giữa các nhánh của abcxyz, nhưng trong các chế độ nghị viện lại không thấy có sự phân bổ trách nhiệm rõ ràng như vậy. Thay vào đó, các abcxyz nghị viện thường kết hợp trách nhiệm của cả hai nhánh lập pháp và hành pháp.

Sau một lần bầu cử ban đầu – khi các cử tri quyết định có bao nhiêu ghế được phân bổ cho các đảng chính trị khác nhau, các đại diện được bầu trong hệ thống đại nghị sẽ được giao nhiệm vụ thiết lập hay hình thành abcxyz. Những cá nhân này không những phải tổ chức nhánh lập pháp mà còn chịu trách nhiệm cơ cấu nên nhánh hành pháp. Các quan chức lập pháp xác định ai sẽ là người đứng đầu abcxyz (hay ai sẽ là thủ tướng), chính trị gia nào sẽ giữ các vị trí nội các khác nhau, và ai sẽ đứng đầu các ủy ban lập pháp. Nếu có một người thắng cuộc rõ ràng trong các cuộc bầu cử ban đầu thì việc hình thành abcxyz khá đơn giản, và thông thường không phải thành lập liên minh. Nhưng trong các tình huống khác, khi mà không có đảng nào chiếm đa số thì đảng nào chiếm nhiều ghế nhất (thường được gọi là đảng thành lập, hay đảng nóng cốt – formateur party) sẽ chịu trách nhiệm xây dựng liên minh cầm quyền. Đảng này sẽ tìm một đối tác liên minh, hoặc đôi khi là vài đối tác khác nhau, và sau khi cùng nhau kiếm đủ sự ủng hộ để giúp liên minh giành đa số ghế, các đảng này sẽ cùng nhau xác định thủ tướng, các vị trí nội các và các chức vụ lãnh đạo khác. Mặc dù đây là cách thường làm nhưng cũng có những trường hợp không hình thành được một abcxyz liên minh, kể cả khi không có đảng chiến thắng đa số. Hiện nay, Canada đang có một abcxyz thiểu số do đảng Bảo thủ dẫn dắt. Trong trường hợp Canada, không có đảng đa số và những nỗ lực hình thành liên minh đã bị thất bại. Do đó, đảng Bảo thủ được mặc định là đảng cầm quyền trên thực tế cho dù nó không chiếm đa số ghế rõ rệt.

Việc thống trị nội các là một đặc điểm quan trọng khác của các nền dân chủ nghị viện (Lijphart, 1999). Khi hình thành liên minh cầm quyền, những ai đang nắm quyền sẽ bổ nhiệm nhiều vị trí quan trọng, dù không có vị trí nào nhiều quyền lực bằng vị trí thủ tướng. Thủ tướng được giao phục vụ yêu cầu của phía đa số đang cầm quyền và sẽ làm như vậy cho đến khi ông ta hoặc bà ta đánh mất sự ủng hộ của giới lập pháp. Khi thủ tướng đánh mất sự ủng hộ của bên lập pháp, thể hiện qua việc bỏ phiếu bất tín nhiệm, thì sẽ phải tổ chức cuộc bầu cử mới. Một cách làm khác là bỏ phiếu tín nhiệm, tức là một hành động do abcxyz khởi xướng. Ở đây, nếu abcxyz cầm quyền không có khả năng bảo đảm đa số phiếu trong cơ quan lập pháp thì abcxyz phải từ nhiệm (Clark, Golder, & Golder, 2009). Một vài quốc gia áp dụng phiên bản bỏ phiếu tín nhiệm hơi khác một chút, gọi là bỏ phiếu tín nhiệm có tính xây dựng. Ở Đức và Hungary – hai nước có sử dụng công cụ này, bên lập pháp phải đồng ý về một abcxyz thay thế trước khi giải tán abcxyz hiện có.

Có thể đoán trước được là sự hợp tác giữa những chính trị gia rất quan trọng trong những mạng lưới hệ thống đại nghị vì nếu không, mọi quan chức được bầu sẽ phải chạy đua cho việc bầu cử lại và như vậy sẽ có rủi ro tiềm ẩn đánh mất vị trí của họ. Khi thiếu kỷ luật hoặc hợp tác của những đảng thì abcxyz nước nhà có năng lực sụp đổ. Đây đúng chuẩn là điều vừa xảy ra với CH Czech. Giống như nhiều nước khác trong vài năm qua, CH Czech cũng bị cuộc suy thoái và khủng hoảng kinh tế tài chính toàn thế giới gần đây tác động ảnh hưởng và khi rắc rối kinh tế tài chính tích hợp với xung đột chính trị nội bộ, người ta không mấy kinh ngạc khi liên minh cầm quyền đánh mất quyền lực tối cao của mình .

Mặc dù sự tồn tại của liên minh tùy thuộc vào sự hợp tác và kỷ luật đảng nhưng nhân vật quyền lực nhất hay nổi bật nhất trong hầu hết các abcxyz nghị viện là thủ tướng. Các thủ tướng được bầu lên bởi liên minh cầm quyền nhưng không phải thủ tướng nào cũng có quyền lực như nhau. Trên thực tế, Giovanni Sartori (1994) giải thích là có ít nhất ba kịch bản thường xảy ra với hầu hết các abcxyz đại nghị: Một thủ tướng có thể là người đứng đầu trên những người không tương đồng (first above unequals), người đứng đầu trong số những người không tương đồng (first among unequals), hoặc là người đứng đầu trong những người tương đồng (first among equals). Quyền lực của thủ tướng là lớn nhất trong trường hợp đầu tiên (tức là người đứng đầu trên những người không tương đồng), mà có thể tìm thấy ví dụ ở những nơi như Đức, Hy Lạp và Anh quốc (Lijphart, 1999). Ngược lại, trong số những thủ tướng yếu nhất, (người đứng đầu trong những người tương đồng) là người đứng đầu các abcxyz ở Italy, Hà Lan và Na Uy (Lijphart, 1999). Làm thế nào để phân biệt các thủ tướng mạnh với các thủ tướng yếu? Thông thường, các nhà nghiên cứu dựa vào quyền lực của thủ tướng đối với các thành viên khác trong nhánh hành pháp (ví dụ: abcxyz Tài chính ở Anh quốc so với thủ tướng), khả năng của thủ tướng trong việc chèo lái quá trình hoạch định chính sách, và khả năng của ông ta/bà ta trong việc cách chức và bổ nhiệm các thành viên của nhánh hành pháp. Đây chỉ là một vài ví dụ về cách chúng ta có thể đo lường sức mạnh của thủ tướng; có thể thấy nhiều ví dụ hơn ở các nguồn khác (xem King, 1994; Lijphart, 1999).

Ngoài những đặc thù này, đâu là những đặc trưng khác mà tất cả chúng ta thấy trong những abcxyz nước nhà đại nghị ? Ngoài việc thiếu sự phân loại giữa nhánh lập pháp và hành pháp đã đề cập ở trên, cần phải nhấn mạnh vấn đề một vài thuộc tính khác. Đặc biệt, những cơ quan abcxyz đại nghị thường dẫn đến sự hợp tác. Bởi vì sự tồn vong chính trị của họ tùy thuộc vào hợp tác nên những thành viên của cơ quan lập pháp chuẩn bị sẵn sàng thao tác với nhánh hành pháp nhiều hơn so với những nhà lập pháp ở chính sách tổng thống. Hơn nữa, mặc dầu những TANDTC được xây dựng và quản lý và vận hành khá đầy đủ trong nhiều nền dân chủ nhưng thường thì trong những cơ quan abcxyz đại nghị không có chuyện phân loại quyền lực tối cao hay trấn áp và cân đối giữa những nhánh lập pháp và hành pháp như trong những abcxyz nước nhà tổng thống .

Trong hầu hết các abcxyz đại nghị, chúng ta cũng thấy việc sử dụng hệ thống bầu cử cơ chế đại diện theo tỷ lệ [proportional representation – PR] để biến các lá phiếu thành các ghế lập pháp. Điều này cũng có vài ngoại lệ. Nước Anh và Ấn Độ đều áp dụng hệ thống bầu cử đa số theo đơn vị bầu cử một thành viên [single member district – SMD] để lấp đầy các ghế lập pháp. Việc sử dụng hệ thống bầu cử SMD ở nước Anh tạo điều kiện thuận lợi chủ yếu cho hai đảng lớn là đảng Bảo Thủ và đảng Lao Động và không thuận lợi cho đảng Dân chủ Tự do. Mặc dù có những ví dụ khác của hệ thống đại nghị sử dụng hệ thống bầu cử SMD nhưng thường thì các hệ thống đại nghị sử dụng hệ thống PR nhiều hơn. Trong các chế độ bầu cử đó, chúng ta hay thấy nổi lên các hệ thống đa đảng vì có sẵn nhiều ghế cho mỗi khu vực bầu cử hơn. Cách đây nhiều năm, Maurice Duverger (1954) – một nhà khoa học chính trị lỗi lạc người Pháp – quan sát thấy các hệ thống PR thường sản sinh ra các hệ thống đa đảng trong khi các hệ thống SMD thường có tác động hạn chế số lượng các đảng chính trị. Cụ thể hơn, ông giải thích rằng hầu hết các hệ thống SMD thường sản sinh ra những hệ thống hai đảng như ở Hoa Kỳ và, với một mức độ tương tự, ở Anh quốc.

Hệ thống đa đảng thường thấy trong những cơ quan abcxyz đại nghị sử dụng mạng lưới hệ thống bầu cử PR. Điều này đặc biệt quan trọng mê hoặc với những xã hội bị phân rẽ cao. Trên thực tiễn, với sự chia rẽ phe phái thâm thúy ở Iraq, không có gì đáng kinh ngạc khi những kiến trúc sư của nền dân chủ trẻ tuổi ấy chọn phong thái quản trị đại nghị với mạng lưới hệ thống bầu cử PR. Cơ cấu này giúp những nhà chỉ huy Iraq đại diện thay mặt được nhiều quyền lợi phong phú, gồm có những quyền lợi về chính trị, dân tộc bản địa, tôn giáo và địa lý. Sự lựa chọn mô hình cơ quan abcxyz và mạng lưới hệ thống bầu cử là một quyết định hành động quan trọng ; thực ra, sắp xếp này hoàn toàn có thể được cho phép những đảng tham gia vào quy trình hoạch định chủ trương và, tối thiểu trên kim chỉ nan, điều này giúp kiềm chế những stress của Iraq. Việc abcxyz nước nhà đại nghị với mạng lưới hệ thống bầu cử PR có nhiều năng lực đại diện thay mặt những quyền lợi khác nhau là một trong những đặc thù mê hoặc hơn của thể loại chính sách này .
Một đặc thù rõ ràng khác của những cơ quan abcxyz đại nghị là sự thiếu vắng nhiệm kỳ cố định và thắt chặt. Các lá phiếu tin tưởng được dùng để duy trì một cơ quan abcxyz liên minh có nghĩa là một cơ quan abcxyz hoàn toàn có thể đổ vỡ bất kỳ khi nào. Mặc dù hầu hết những vương quốc theo chính sách đại nghị có những pháp luật yên cầu tổ chức triển khai bầu cử sau 4 hay 5 năm nhưng hầu hết những nhiệm kỳ nghị viện đều hoàn toàn có thể rút ngắn. Những cuộc bầu cử hoàn toàn có thể được tổ chức triển khai bất kỳ khi nào này còn được gọi là bầu cử được định giờ nội sinh ( endogenously timed elections ). Nghiên cứu khoa học chính trị gần đây thấy rằng những chính trị gia hoàn toàn có thể dùng đặc thù này để lan rộng ra sự nghiệp chính trị của mình : Khi một abcxyz nước nhà được nhìn nhận một cách tích cực, những cuộc bầu cử hoàn toàn có thể được triển khai sớm hơn nhằm mục đích tận dụng thành công xuất sắc đang có, nhưng khi mức độ ủng hộ của công chúng đang ở mức thấp hoặc đang giảm thì abcxyz nước nhà liên minh thường trì hoãn bầu cử. Tuy nhiên, 1 số ít nghiên cứu và điều tra khác nhận thấy là vì những chỉ huy chính trị sở hữu những thông tin đúng mực hơn những cử tri nên bầu cử sớm sẽ được tổ chức triển khai nếu những quan chức được bầu dự trù sẽ có xung đột chính trị hoặc không ổn định kinh tế tài chính ( Smith, 2003 ). Liên quan tới điều này, những khu công trình khác đã phát hiện thấy rằng những cử tri nắm rõ cách làm này và, trong một số ít trường hợp, hoàn toàn có thể trừng phạt những thành viên liên minh vì đã tổ chức triển khai bầu cử quá sớm. Tuy vậy, đây vẫn là một nét mê hoặc của quy mô Westminster vì nó được cho phép những cử tri có nhiều công cụ hơn nhằm mục đích trấn áp những quan chức được bầu .

Sự hấp dẫn và hàm ý của các abcxyz đại nghị

Hiểm họa của chế độ tổng thống: Liệu các chế độ tổng thống có tạo ra sự bất ổn dân chủ?

Các phương hướng tương lai

Xem thêm: KỶ LỤC TỐC ĐỘ : Siêu phẩm Chaos chốt giá thách thức đại gia: Hơn 330 tỷ đồng, đắt nhì thế giới sau Rolls-Royce Boat Tail

Kết luận

Tham khảo và đọc thêm

Xem phần còn lại của nội dung văn bản tại đây: So sanh che do tong thong voi che do dai nghi.pdf